Have an account? Login | New to Lomography? Register | Lab | Current Site:

Zo hervul je een Rapid-patroon met 35mm-film

Rapid was Agfa’s antwoord op Kodaks razend populaire Instamatic. De camera’s koop je nu voor een habbekrats, maar filmpjes ervoor zijn niet meer te vinden. Geen nood: blaas je Rapid-camera nieuw leven in met dit handige vijfstappenplan.

Wat moet je nou met een camera waar geen filmpjes meer voor worden gemaakt?

Het is oorlog in de jaren ’60 tussen de twee grootste cameraproducenten. Het Amerikaanse Kodak introduceert de 126-filmcassette en bijbehorende Instamatic-camera’s, die als zoete broodjes over de toonbank gaan. Het Europese Agfa gaat de concurrentie aan door een vooroorlogse uitvinding uit de la te trekken: de Karat-patroon, die gepresenteerd wordt als revolutionair nieuw systeem: Agfa Rapid.

Zo simpel was Kodak Instamatic: doosje open, filmpje in de camera, schieten maar

“U drukt op het knopje, wij doen de rest,” is de slogan van Kodak. Het bedrijf mikt op amateurfotografen zonder kennis van zaken: de camera’s zijn simpele doosjes met louter een lensje, ontspanner en transporthendel, en de film zit in een asymmetrische cassette die er maar op één manier in past. Camera open, filmpje erin, deurtje dicht, schieten maar. De film spoelt vanzelf van de ene naar de andere kant van de cassette, die daarna in zijn geheel wordt ingeleverd bij fotowinkel, drogisterij of supermarkt. Een kind kan de was doen. Instamatic is een instant succes: er worden 100 miljoen camera’s verkocht.

Agfa’s Rapid was net zo simpel: volle en lege patroon erin, deurtje dicht, een kind kan de was doen

Agfa’s Rapid-systeem werkt net zo simpel, maar anders: de film zit in een metalen patroon, die veel lijkt op een 35mm-rolletje, maar dan met een puntige kant. De volle patroon gaat in de ene kant van de camera, tijdens het fotograferen wordt de film naar de andere kant getransporteerd en daar opgevangen in een lege patroon. Rolletje volgeschoten? Dan gaat ook nu de patroon in zijn geheel naar de winkel. Geen gedoe met filmpjes die in tandwieltjes moeten worden gehaakt of schutpapier met ingewikkelde cijfers en ellenlang doordraaien; het Rapid-systeem is, aldus Agfa, ‘zo eenvoudig als oploskoffie of een opwarmmaaltijd’.

Leuk geprobeerd, maar Rapid redde het niet. Agfa verkocht slechts 5 miljoen Rapid-camera’s en hoewel die kwalitatief veelal beter waren dan Instamatic-camera’s, werd 126 de standaard. Toen in 1967 het patent van Kodak afliep en ook Agfa 126-cassettes ging produceren, werd hun eigen systeem overbodig – eind jaren ’60 was al er geen Rapid-camera meer te koop, al werden de filmpjes nog tot in de jaren ’90 geproduceerd. Kodaks 126-systeem overleefde langer: de laatste Instamatic-camera werd gemaakt in 1988 en de productie van 126-cassettes werd gestaakt in 2007.

Rapid-camera’s van Fujica en Minolta en mijn voorraadje originele Rapid-film

Tegenwoordig duiken de camera’s regelmatig op in kringloopwinkels, op rommelmarkten en op veilingsites. De meeste zijn eenvoudig, zoals de Agfa Iso-Rapid, maar er zijn ook meer geavanceerde camera’s gemaakt, zoals de Fujica Rapid S2, misschien wel de mooist vormgegeven camera in mijn collectie, of de Minolta 24 Rapid met een heuse meetzoeker en B-stand. Beide camera’s schieten vierkante foto’s, net zoals Kodaks concurrerende Instamatics. Lekker retro.

De filmpjes zijn een stuk zeldzamer: op eBay betaal je zomaar 25 euro voor een lang verlopen 126-cassette en Rapid-filmpjes zijn nog veel moeilijker te vinden. Maar dat hoeft niet te betekenen dat de camera’s nog louter ter decoratie dienen. Een lege 126-cassette is eenvoudig opnieuw te vullen met normale 35mm-film en een leeg Rapid-patroon is nóg makkelijker te hervullen. Met dit handige vijfstappenplan wek je je Rapid-camera binnen vijf minuten weer tot leven.

De benodigdheden

  • Twee lege Rapid-patronen
  • Een rolletje 35mm-film naar keuze
  • Een schaar
  • Een paar katoenen handschoenen
  • Een doka, wisselzak of volledig donkere ruimte

Stappenplan
1. Met het licht aan leg je alle benodigdheden zo klaar dat je ze op de tast kan vinden. Doe het licht uit.
2. Trek de 35mm-film uit het rolletje, knip de film af en hou in de gaten wat de lichtgevoelige kant is.
3. Stop de film in de Rapid-patroon, te beginnen bij het einde en met de lichtgevoelige kant naar beneden. Het sleufje is smal, dus het kan even priegelen zijn.
4. Duw de hele film in de patroon, maar laat het begin eruit steken. Het licht kan nu weer aan. Knip de film recht af en rond de hoekjes af, zodat de film makkelijker in de opvangpatroon zal schuiven.
5. Leg de volle en lege patroon in de camera, deurtje dicht en schieten maar.

Hervul je Rapid-patronen en je schiet naar keuze in zwart-wit, kleur of dia

Tips & trucs

  • Heb je ergens een Rapid-camera op de kop getikt, dan zit er vaak maar één leeg patroon in. Je moet dan dus op zoek naar een tweede. Op Marktplaats en eBay worden ze sporadisch aangeboden, al dan niet gevuld met originele Rapid-film. Een snellere en goedkopere oplossing is om nog een camera te kopen. Met mazzel zitten daar dan twee lege patronen in, meestal dus maar één en soms, als je pech hebt, geen.
  • Rapid-patronen hebben geen spoeltje; de film wordt er door een tandwiel in de camera in geduwd. Daardoor is de lengte van de film beperkt; Rapid-camera’s werden gemaakt voor 12 rechthoekige, 16 vierkante of 24 halfformaat opnames. Het makkelijkste is om je patroon te laden met een fotorolletje van 12 opnames. Je kan ook een rolletje van 24 of 36 opnames gebruiken, maar dan moet je een manier verzinnen om in het donker de juiste lengte (ca. 70 cm) af te meten. Hoewel het tot verstopping en andere problemen kan leiden, kun je ook een langer stuk film in de patroon stoppen. De teller van een Rapid-camera gaat echter niet verder dan 12, 16 of 24, waarna veel camera’s zullen blokkeren. Doe dan (in het donker) de camera even open en dicht om de teller op nul te zetten en je kan weer verder fotograferen.
  • Rapid-patronen zijn voorzien van T-vormig metalen palletje, dat de ISO-waarde van de film aanduidt. Niet alle camera’s kunnen dat lezen, maar zowel, laad dan de cassette met een film die ongeveer overeenstemt met de ISO-waarde van de patroon, aangegeven door een letter: A = 25, D = 50, E = 64, F = 80, G = 100, H = 125, I = 160, K = 200, N = 400. Dat palletje vormt het enige verschil tussen het Rapid-systeem en de voorganger ervan: Karat. Dat systeem werd achter het IJzeren Gordijn gekopieerd en kreeg daar de naam Schnell-Lade System (SL). Karat- en SL-patronen zijn ook te gebruiken in Rapid-camera’s, maar hebben dus geen ISO-palletje. Er zijn ook Rapid-patronen gemaakt zonder ISO-palletje.
  • Rolletje vol? Breng het naar je favoriete fotolab en zeg erbij dat je het busje terug wilt hebben. Vertrouw je dat niet, haal dan de film er zelf uit – uiteraard weer in het donker. Stop de film in een lichtdicht zwart filmkokertje, schrijf erop dat er ‘naakte film’ in zit en zeg het er ook nog eens als je het inlevert bij je lab.

Heb jij zelf nog tips? Deel ze in de reacties hieronder! Of wil je het zelf proberen, maar zit je verlegen om een leeg Rapid-patroon? Laat het dan ook weten; wie weet heb ik er eentje over.

written by sandergroen

6 comments

  1. rickvankruchten

    rickvankruchten

    Werkt erg goed! Hier een paar foto's die ik met m'n Aga Iso-Rapid IV heb geschoten. http://www.lomography.nl/homes/rickvankruchten/albums/1919789-random/photos/17725204 http://www.lomography.nl/homes/rickvankruchten/albums/1919789-random/photos/17725206 http://www.lomography.nl/homes/rickvankruchten/albums/1919789-random/photos/17725207 http://www.lomography.nl/homes/rickvankruchten/albums/1919789-random/photos/17725208 http://www.lomography.nl/homes/rickvankruchten/albums/1919789-random/photos/17725203
    over 1 year ago · report as spam
  2. sandergroen

    sandergroen

    Pretty good indeed. En lekker retro vierkant. :)

    over 1 year ago · report as spam
  3. stratski

    stratski

    Jaa, rapid-camera's zijn heerlijk.
    Aleen jammer van de deuk in een van mijn casettes, die levert nogal eens krassen op...
    http://www.lomograph(…)iso-rapid-i

    Alleen redscale wil niet zo (nou ja, bij mij dan). Het kostte mij in elk geval veel moeite de film verkeerd om in de casette te proppen, en het werd ook nogal donker (maar da's een kwestie van bij zonnig weer te schieten in plaats van op een grauwe herfstdag...).
    http://www.lomograph(…)id-redscale

    Overigens stop ik altijd eerst het beginnetje al in de rapid casette voor ik mijn wisselzak in ga, dat scheelt een hoop gepiel.

    over 1 year ago · report as spam
  4. sandergroen

    sandergroen

    Puike foto's, @stratski. Die verkeerd ontwikkelde kleuren vind ik persoonlijk wel mooi; het lijkt soms bijna infrarood. En dat redscale erin proppen niet zo makkelijk lukt, kan ik me voorstellen, vanwege het gebrek aan een spoeltje. Misschien helpt het om de film eerst even andersom te rollen, bijvoorbeeld om een potlood heen? Hoewel dat natuurlijk best een gedoetje is in het donker. ;)

    over 1 year ago · report as spam
  5. joycedivision

    joycedivision

    Ah thanks voor dit artikel! Ik heb een rapid camera gekregen en al geen idee wat ik met het rolletje moest doen. Helaas maar 1 rapid rolletje, dus eerst op jacht naar de 2de ;-)
    5 months ago · report as spam
  6. joycedivision

    joycedivision

    Ah volgens mij gevonden http://www.ebay.com/itm/AGFA-RAPID-100-FILM-EXPIRED-1985-LOMO-OUT-OF-DATE-RAPID-FILM-/161137316093?pt=UK_Photography_Film&hash=item25848850fd
    5 months ago · report as spam

Read this article in another language

This is the original article written in: Nederlands. It is also available in: English.